Пошук
Сьвятло Ўсходу
09.03.2017
Вярхоўны архібіскуп УГКЦ Сьвятаслаў Шаўчук: я ня ведаю, чаму Ватыкан не дае біскупа грэка-католікам у Беларусі, я дзіўлюся гэтаму
 
У гэтыя дні ў Празе з візітам знаходзіцца кіраўнік Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы, Вярхоўны Архібіскуп Сьвятаслаў Шаўчук. 9 сакавіка 2017 году ён наведаў штаб-кватэру Радыё Свабода ў Празе і даў інтэрвію Беларускай службе.
 
Падчас яе Яго Блаславенства Сьвятаслаў (Шаўчук) адзначыў, што ня толькі беларускія вернікі і ня толькі нашая інтэлігенцыя пісалі лісты да Папы Рымскага з просьбай прызначыць уласнага біскупа для БГКЦ — такі зварот падпісалі і ўсходнекаталіцкія ярархі Еўропы. Таксама Зьверхнік УГКЦ паведаміў, што сёлета рыхтуецца прыехаць у Беларусь, бо ў Менску ў кастрычніку 2017году будзе адбывацца чарговая сустрэча прэзідэнтаў Канферэнцыяў каталіцкіх біскупаў Еўропы. Першаярарх УГКЦ будзе браць удзел у гэтым мерапрыемстве, паколькі ён узначальвае Сінод гэтай Царквы. Ён вельмі спадзяецца бы наведаць месцы, якія зьяўляюцца духоўна важнымі для ўсіх грэка-католікаў: Віцебск — месца пакутніцкай сьмерці сьв. Язафата, і Жыровіцкі манастыр, дзе захоўваецца цудатворная ікона Жыровіцкай Божай Маці. Тым больш, што сёлета мы будзем сьвяткаваць 150-годдзе кананізацыі сьв. Язафата., архібіскупа Полацкага.

Прапануем увазе чытачоў «Царквы» гэтую размову, якую з Першаярархам УГКЦ правёў журналіст Радыё Свабода Сяргей Абламейка.
 
— На падпісаньне Папам Рымскім і Маскоўскім Патрыярхам сумеснай Дэкларацыі ў Гаване Вы адгукнуліся інтэрв’ю, у якім крытыкавалі гэты дакумент. Была ў Вашых словах і крытыка таго, што ў Гаванскай дэкларацыі была паўторана так званая Баламандзкая формула, паводле якой прадстаўнікі каталіцкай і праваслаўных Цэркваў у 1993 годзе прызналі, што ўніятызм не зьяўляецца шляхам для аб’яднаньня Цэркваў. Як Вы лічыце, ці была ў сьвеце, асабліва ў каталіцкім, пачутая пазіцыя УГКЦ?
 
Першаярарх Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы Вярхоўны Архібіскуп Сьвятаслаў Шаўчук.
— Я б сказаў, што Гаванская дэкларацыя нас абурыла, асабліва тымі параграфамі, у якіх гаварылася пра Ўкраіну, пра нашую Царкву, пра вайну ва Ўкраіне, а таксама пра сітуацыю расколу праваслаўя ва Ўкраіне. Але з іншага боку, я б сказаў, што Гаванская дэкларацыя і наша яе крытыка справакавалі каласальны інтарэс у сьвеце. Я памятаю, што калі ў сакавіку летась, некалькі тыдняў пасьля падпісаньня Гаванскай дэкларацыі, я прыехаў у Рым, то да мяне на прэсавую канферэнцыю прыйшло мноства журналістаў, нават з Турэччыны і Японіі. Гэта значыць, што гэтая дэкларацыя стала такім піяр-ходам, які разьнёс на цэлы сьвет вестку пра тое, што ёсьць такія грэка-католікі, і больш за тое — яны ўмеюць думаць і яшчэ маюць адвагу нешта крытыкаваць. І таму ўсе цікавіліся, у чым палягае наша пазіцыя. Гэты медыйны інтарэс даў нам нагоду і магчымасьць сказаць пра сябе і расказаць праўду пра Ўкраіну.
 
З іншага боку, сам Сьвяты Айцец Францішак на самалёце з Мексікі, калі вяртаўся пасьля таго візіту ў Рым, пракаментаваў ня толькі Гаванскую дэкларацыю, але і маё інтэрв’ю, пра якое вы згадваеце, і ён мяне абараніў, назваўшы гэты тэкст сумнеўным. Сам папа... Гэта значыць, што гэта не старонка Евангельля. Мы павінны яго абмяркоўваць і дыскутаваць. Магчыма гэта пачатак нейкага новага дыялогу.
 
Я б хацеў тут растлумачыць, у чым палягала нашая крытыка. Відавочна, мы не крытыкавалі сам факт сустрэчы папы з патрыярхам Кірылам. На маю думку, гэта сапраўды ёсьць дужа пазітыўная гістарычная падзея. Але яна павінна быць не канцом, не вянцом нейкай вялікай дамовы, але стартам вельмі глыбокага двухбаковага дыялогу. У сучасным сьвеце, калі няма сустрэчаў, няма асабістых кантактаў паміж тымі, хто кіруе Цэрквамі, ня можа весьціся гаворкі пра нейкі дыялог. Бо толькі завочнымі мэсіджамі ці лістамі дыялог не вядзецца. Таму калі ня будзе другой, трэцяй, чацьвёртай сустрэчы, то, на маю думку, тая першая сустрэча не дасягнула да канца сваёй мэты.
 
Калі мова ідзе пра сам тэкст Гаванскай дэкларацыі, то тут было некалькі такіх няясных момантаў і недакладнасьцяў. Туманнасьць некаторых фразаў дала магчымасьць па-рознаму інтэрпрэтаваць той тэкст, а, з іншага боку, проста маніпуляваць імі у інтарэсах маскоўскай прапаганды. Вы згадвалі пра тое, што мы крытыкавалі Баламандзкае пагадненьне...
 
— Не, я казаў, што Вы крытыкавалі паўтор у Гаванскай дэкларацыі Баламандзкай формулы...
 
— Мы не крытыкавалі Баламандзкую дамову, абсалютна не. Мы ў нашай царкве ў свой час ратыфікавалі Баламандзкую дамову, і мы таксама адкінулі ўніятызм як метад аб’яднаньня Цэркваў. Таму што ўніятызм азначае раскол, падзел нейкай Царквы, калі адну частку далучаюць да адной Царквы, і другую — да іншай. Яскравы прыклад такога ўніятызму — львоўскі псеўдасабор 1946 году, калі сталінскі рэжым ліквідаваў нашу Царкву ва Ўкраіне і далучыў яе да Маскоўскага патрыярхату.
Я думаю, што такі самы ўніятызм перажыла і Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква ў часы сваёй ліквідацыі і гвалтоўнага пераводу ў праваслаўе ў 1839 годзе.
Відавочна, што такі метад не зьяўляецца метадам сапраўднай еднасьці і не зьяўляецца метадам пошуку магчымасьцяў для аб’яднаньня Хрыстовае Царквы. І гэта ня метад, які выконвае запаведзь Хрыста «Хай усе будуць адно».

Мы не маглі не спытацца: добра, гэтая дэкларацыя дае права на існаваньне ўсходнім каталіцкім Цэрквам, у тым ліку нашай, але на якое існаваньне? Бо чалавек у турме таксама існуе, але пытаньне — як?
Але калі мова ідзе пра тое, што мы зьяўляемся толькі царкоўнай супольнасьцю, якая дэ-факта ёсьць абмежаваная ў нейкім сваім унутраным гета і ня мае права на разьвіцьцё, на евангелізацыю, на пабудову сваіх структураў там, дзе ёсьць вернікі, то мы з такой дамовай ня згодныя.
Бо калі хтосьці не разьвіваецца, ён памірае. Таму такая талерантнасьць да нас, такі барскі дазвол існаваць дэ-факта — азначае існаваньне ў кірунку выміраньня. З гэтым мы не згаджаемся.
 
Таксама нас устурбавалі няясныя тэрміны, пры дапамозе якіх там гаварылася пра канфлікт ва Ўкраіне. Асабліва, там была адна фраза, якой заахвочваліся Цэрквы — праваслаўныя і каталіцкая — ня браць удзелу ў тым канфлікце, яго не падтрымліваць.
Першаярарх УГКЦ Сьвятаслаў Шаўчук і журналіст Сяргей Абламейка падчас інтэрв’ю.
Маё пытаньне было такім: «Скажыце мне, калі Цэрквы ва Ўкраіне падтрымлівалі вайну?» Ніколі. Наадварот, мы хацелі гаварыць праўду пра гэтую вайну, назваць агрэсара агрэсарам, ахвяру ахвярай. І не для таго, каб некага асудзіць, але каб спыніць агрэсара. Гэта была нашая мэта. Таму няяснасьць на гэты конт зьяўляецца дэ-факта дэзінфармацыяй сусьветнай супольнасьці. І гэтая дэзінфармацыя абсалютна не дапамагае спыніць вайну, але наадварот легітымізуе агрэсара. А нам кажуць: вы не пратэстуйце, вы зьмірыцеся... Відавочна, што мы шукаем міру, але ня хочам прымірэньня з вайной.
 
Ну і нашы праваслаўныя ва Ўкраіне, асабліва тыя, якія не прызнаныя сусьветным праваслаўем, яны ўспрынялі тэкст Гаванскай дэкларацыі як падтрымку Маскоўскай Царквы, адназначна. Там была такая фраза, маўляў, мы заклікаем пераадолець раскол праваслаўя ва Ўкраіне на аснове канонаў Праваслаўнай Царквы. Сьпікер Кіеўскага патрыярхату ва Ўкраіне казаў: «А хто з нас і калі выступаў супраць кананічнага права Праваслаўнай Царквы? Мы проста патрабуем, каб гэтае права справядліва прымянялася». Нават гэтая Царква казала, што згодная, каб Папа Рымскі быў арбітрам у нашай справе... Але так ці інакш гэта было б умяшаньнем ва ўнутраныя справы праваслаўнай супольнасьці.
 
Вось гэта такія асноўныя пункты нашай дыскусіі над тэкстам дэкларацыі, нашай крытыкі і пэўных удакладненьняў, якія падчас гэтай крытыкі мы хацелі зрабіць і якіх мы патрабуем.
 
— У якой стадыі цяпер знаходзяцца адносіны паміж УГКЦ і праваслаўнымі Цэрквамі Ўкраіны? Ці вырашаныя асноўныя супярэчнасьці, на якія Масква раней спасылалася і пра якія, часам, і сёньня ўспамінае. Я маю на ўвазе падзел храмаў, пашырэньне вашай юрысдыкцыі на ўсход Украіны і т.д.
 
— Я хачу сказаць, што
сёньня міжканфесійнага процістаяньня ва Ўкраіне няма. Няма канфлікту ані на пастырскім, ані на інстытуцыйным узроўні паміж Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквой і іншымі, праваслаўнымі Цэрквамі.
Вядома, у 1990-я гады, калі нашая Царква выходзіла з падпольля і патрабавала справядлівай рэстытуцыі — вяртаньня незаконна адабранай камуністамі яе маёмасьці, было пэўнае напружаньне. Але яно ўжо адышло ў мінулае. Гэта ўжо нават пацьвердзіла Ўкраінская Праваслаўная Царква Маскоўскага патрыярхату.
 
Сёньня ёсьць пэўнае напружаньне паміж рознымі праваслаўнымі Цэрквамі ва Ўкраіне ў сувязі з вайной, да якой па рознаму ставяцца прадстаўнікі розных праваслаўных Цэркваў. Ёсьць факты пераходу цэлых парафіяў з сьвятарамі і храмамі з адной юрысдыкцыі ў іншую, і гэта стварае пэўнае напружаньне. Але калі мова ідзе пра дачыненьні паміж праваслаўнымі і католікамі, асабліва грэка-католікамі ва Ўкраіне, дык сёньня ніякага процістаяньня, ніякіх канфліктаў няма.
 
Зьверхнік УГКЦ Сьвятаслаў Шаўчук у студыі Радыё Свабода.
Але адначасова няма і сур’ёзнага дыялогу. Няма сур’ёзных кантактаў — двухбаковых або трохбаковых, якія б можна было назваць сур’ёзным крокам наперад у так званым экуменічным дыялогу і пошуку паяднаньня нашых Цэркваў.
 
Сёньня праваслаўны бок зацікаўлены, перш за ўсё, у стварэньні адзінае памеснае праваслаўнае Царквы — гэта значыць, аб’яднаньня саміх праваслаўных Цэркваў паміж сабой. Мы ня хочам браць у гэтым нейкага ўдзелу, бо гэта ўнутраная справа праваслаўных. Але для двухбаковых стасункаў паміж католікамі і праваслаўнымі было б значна лягчэй і прасьцей, калі б праваслаўны бок сапраўды змог пераадолець тыя раздоры і падзелы, якія існуюць з іх боку.
 
Тым ня менш мы даволі пасьпяхова кантактуем на ўзроўні нашай грамадзянскай супольнасьці. Ва Ўкраіне існуе найбольшая і наймагутнейшая грамадзкая арганізацыя, якая называецца Ўсеўкраінская Рада Цэркваў і рэлігійных арганізацыяў. У яе ўваходзяць усе праваслаўныя Цэрквы, усе каталіцкія — і Рымска- і Грэка-Каталіцкая Цэрквы, пратэстанцкія Цэрквы, а таксама габрэі і мусульмане. Летась гэтая Рада сьвяткавала 20-годдзе з дня свайго заснаваньня, і яна адыграла вельмі вялікую ролю падчас Майдану і Рэвалюцыі годнасьці. І якраз тут, на грамадзянскім фундаменце, розныя Цэрквы і нават розныя рэлігіі ўмеюць выйсьці за рамкі свайго ўнутры-канфесійнага эгаізму ў імя супольнага дабра ўсяго ўкраінскага грамадзтва. Гэта тая пляцоўка, дзе мы сустракаемся, кантактуем, і дзе мы маем нават магчымасьць сесьці за адным сталом, бо ў іншых фарматах мы такой магчымасьці ня маем. І гэта пляцоўка, дзе мы можам падумаць, як паслужыць для агульнага дабра ўсіх украінцаў незалежна ад канфесіі, рэлігіі, мовы або рэгіёну, дзе яны жывуць.
 
— Ваша Блаславенства, ці валодаеце вы інфармацыяй пра становішча Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы ў Беларусі? Чаму, на Вашую думку, Ватыкан 25 гадоў ігнаруе настойлівыя просьбы беларускіх грэка-католікаў прызначыць ім біскупа? Наколькі вядома, было прынамсі два звароты вернікаў да Папы Рымскага, якія нічым ня скончыліся. У 1992 годзе некалькі тысячаў чалавек падпісалі зварот да Папы Рымскага з просьбай прызначыць айца Аляксандра Надсана біскупам у Беларусь, а ў 2011 годзе некалькі дзясяткаў вядомых беларускіх інтэлектуалаў грэка-каталіцкага веравызнаньня, сярод якіх былі народныя паэты, народныя мастакі і акадэмікі, зьвярнуліся да пантыфіка з просьбай перастаць штучна стрымліваць рост Уніяцкай Царквы і прызначыць нарэшце біскупа для грэка-католікаў у Беларусі. І той зварот таксама нічым ня скончыўся. Хто і чаму стрымлівае разьвіцьцё Грэка-Каталіцкай Царквы ў Беларусі? У сьвеце шмат значна меншых, чым БГКЦ, Цэркваў, якія, тым ня менш, маюць і сваіх біскупаў, і нават сваіх мітрапалітаў? Чаму, на Вашую думку, так адбываецца?
 
— Найперш хачу сказаць вось што. Мы адчуваем, што Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква і нашая Царква маюць абсалютна супольныя карані. Мы разам вытварылі сваю мадэрную ідэнтычнасьць у Берасьці падчас Берасьцейскага яднаньня. Дужа багата ў нас агульных момантаў у гісторыі. Кіраўнікі нашай агульнай Царквы колішняй Літоўска-Рускай дзяржавы жылі на тэрыторыі Беларусі. Адзін з падмуркаў нашай сучаснай ідэнтычнасьці, які сваёй пакутніцкай сьмерцю запячатаў гэтае паяднаньне Кіеўскае Царквы з Апостальскім Пасадам — гэта наш сьвяты сьвятамучанік Язафат Кунцэвіч, архібіскуп Полацкі, які загінуў пакутніцкай сьмерцю ў Віцебску. Ён адрадзіў рускае манаства падчас дужа цікавай духоўнай рэформы Жыровіцкага манастыра, які таксама знаходзіцца на тэрыторыі Беларусі. Таму мы неразрыўна павязаныя паміж сабою — беларускія і ўкраінскія грэка-католікі.
 
Пасьля развалу Савецкага Саюзу мы інтэнсіўна кантактуем і супрацоўнічаем. Шмат вашых сьвятароў выхоўваліся і вучыліся ў нашых семінарыях ва Ўкраіне. Больш за тое,
сёлета я рыхтуюся прыехаць у Беларусь. У Менску ў кастрычніку будзе адбывацца чарговая сустрэча прэзідэнтаў Канферэнцыяў каталіцкіх біскупаў Еўропы. Паколькі я ўзначальваю Сінод Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы, я буду браць удзел у гэтым мерапрыемстве.
Я ўжо кантактаваў з айцом архімандрытам Сяргеем Гаекам, бо хачу ня толькі ўзяць удзел ў працоўных пасяджэньнях, што звычайна праходзяць у закрытым рэжыме, але і наведаць некаторыя месцы, якія зьяўляюцца духоўна важнымі для нашай Царквы. Я б хацеў паехаць у Віцебск на месца пакутніцкай сьмерці сьвятога Язафата. Хацеў бы пабачыць ікону Жыровіцкай Божай Маці ў Жыровіцкім манастыры, ня ведаю, ці гэта ўдасца... І сёлета ж мы будзем сьвяткаваць 150-годдзе кананізацыі Язафата Кунцэвіча. Таму тыя кантакты я б вельмі хацеў падтрымліваць і далей.
 
Цяпер пра тое, чаму дагэтуль у Беларусі няма грэка-каталіцкага біскупа. Мой адказ такі: я ня ведаю, і я вельмі дзіўлюся, што яго няма. Хачу сказаць, што ня толькі вашыя вернікі і ня толькі вашая інтэлігенцыя пісалі лісты да Сьвятога Айца. Такі зварот пісалі і ўсходнекаталіцкія біскупы Еўропы. Калі мы некалькі гадоў таму мелі сваю штогадовую сустрэчу ў Славаччыне, у Прэшаве, мы напісалі такі ліст. Таксама і ў Крыжаўцах, калі была сустрэча біскупаў, і мы сьвяткавалі юбілей той япархіі і яе яднаньне з Апостальскім Пасадам... Таму мы падтрымліваем гэтае імкненьне грэка-католікаў Беларусі мець свайго біскупа. Ёсьць такая старажытная максіма, такое правіла: «Ubi episcopos, ibi Ecclesia» — дзё ёсьць біскуп, там ёсьць Царква. І натуральным чынам тая грамада, якая мае вернікаў, сьвятароў і манаства, павінна мець біскупа.
 
Дарэчы, падобная сітуацыя з нашымі вернікамі і сьвятарамі ў Казахстане. Ужо доўгі час мы патрабуем біскупа для ўкраінцаў у Казахстане. Дарэчы сёлета мы будзем сьвяткаваць чарговы юбілей дэпартацыі ўкраінцаў у Казахстан — 70 гадоў. Пакуль што мы ня маем біскупа і там.
 
Чаму так ёсьць — я ня ведаю.
Але мы падтрымліваем вашу просьбу і будзем далей разам з вамі прасіць Сьвятога Айца заапекавацца грэка-каталіцкай грамадой у Беларусі. І спадзяюся, што той час настане, калі грэка-католікі ў Беларусі, украінцы ў Казахстане атрымаюць свайго біскупа.
Гэта, дарэчы, мела б вынікаць з тэксту той Гаванскай дэкларацыі, з якой мы пачалі з вамі сёньняшнюю размову.
 
— Дзякуй, Ваша Блаславенства, за гутарку.
 
— Няхай Гасподзь Бог блаславіць усіх грэка-католікаў — нашых братоў і сёстраў у Беларусі.​
Гл. таксама:
24.05.2017
Япіскап Бенядыкт Алексійчук: Беларусь і Ўсходняя Ўкраіна мелі аднолькавыя стартавыя ўмовы, а вынікі — несувымерныя
18.10.2016
Мітрапаліт Кандрусевіч: жыць у поўнай царкоўнай еднасьці — каштоўны дар Божы
17.11.2015
Беларускія пілігрымы на ўрачыстасьці ў гонар сьв. Язафата ў Ватыкане
25.09.2014
Уніі практыкаваліся ў гісторыі практычна ўсіх Цэркваў
23.12.2011
Гісторыя адраджэньня Грэка-Каталіцкай Царквы ў Беларусі