Пошук
Сьвятло Ўсходу
10.06.2018
Ці насамрэч папа Рымскі асудзіў уніяцтва? Гутарка з уніяцкім багасловам
 
Пасьля сустрэчы папы Францішка з кіраўніком аддзелу замежных царкоўных зносін Маскоўскага патрыярхату РПЦ мітрапалітам Іларыёнам не сьціхаюць спрэчкі вакол выказваньня пантыфіка пра ўніятызм. Нярэдка сьцьвярджаюць, што папа асудзіў уніяцтва і ўніятаў, нават зрокся іх.
 
Радыё Свабода зьвярнулася да аднаго з клірыкаў Беларускай Грэка-каталіцкай (уніяцкай) Царквы айца дыякана Вячаслава Гарчакова з просьбай патлумачыць сутнасьць заяў папы Францішка.
 
Што насамрэч сказаў папа
 
— Ойча Вячаслаў, дык што дакладна сказаў папа 30 траўня 2018 году падчас сустрэчы з мітрапалітам Іларыёнам пра унію, уніяцтва і ўніятызм?
 
— Я працытую тыя фрагменты выказваньняў папы, якія датычацца прадмету нашай размовы, у перакладзе на беларускую.
 
«Я задаволены магчымасьцю ісьці разам з вамі шляхам адзінства: адзіным шляхам, які абяцае нам штосьці надзейнае, таму што шлях падзелу вядзе нас да войнаў і разбурэньня. Я хачу запэўніць вас, асаблівым чынам цябе, дарагі браце, і ўсіх вас, што Каталіцкая Царква ніколі не дапусьціць, каб у яе членаў зьяўлялася пазіцыя падзелу. Мы ніколі сабе гэтага не дазволім, я гэтага не жадаю. У Маскве — у Расеі — ёсьць толькі адзін патрыярхат: ваш, і для нас ня будзе іншага.
 
Калі які-небудзь католік — ці то вернік, ці то сьвятар або біскуп — падымае сьцяг уніятызму, які ўжо ня дзейнічае і вычарпаў сябе, гэта таксама боль для мяне асабіста».
 
Далей папа дадаў словы, якія мала цытаваліся ў СМІ:
 
«Неабходна паважаць Цэрквы, якія знаходзяцца ў адзінстве з Рымам, але ўніятызм як шлях адзінства сёньня не падыходзіць. (Па-італьянску гэта гучала як “Si devono rispettare le Chiese che sono unite a Roma, ma l’uniatismo come cammino di unità oggi non va” — В. Г.). Мяне, наадварот, суцяшае, калі я бачу прыязна працягнутую руку, братнія абдымкі, аднадумства, рух насустрач. Экумэнізм адбываецца ў руху. Будзем жа рухацца!»
 
Немагчыма бяз сумнага зьдзіўленьня не заўважыць, што ў перакладах на расейскую мову багаслоўскі тэрмін «уніятызм» (l’uniatismo) перакладзены ня як «униатизм» (як гэта было раней прынята) а як «униатство» (што звычайна адносіцца да гістарычных вынікаў заключэньня ўнійных пагадненьняў).
 
І яшчэ адна заўвага. Папа сказаў: «Экуменізм адбываецца ў руху. Будзем жа рухацца!». Але ў праваслаўным асяроддзі паняцьце «экуменізм» лічыцца, мякка кажучы, памылковым і сумесныя малітвы не вітаюцца.
 
Якая розьніца паміж уніятызмам і ўніяцтвам
 
— Вы кажаце, што ўніятызм — гэта багаслоўскі тэрмін. Што менавіта ён азначае і ці даўно выкарыстоўваецца?
 
— Папа ў сваім выступе 30 траўня не сказаў нічога новага з таго, чым Каталіцкая Царква жыве апошнія гады.
 
400-годдзе Берасьцейскай уніі, якое адзначалася ў 1996 годзе, было для ўсходніх каталіцкіх Цэркваў нагодай асэнсаваць значэньне уніі ў наш час.
 
У 1997 годзе на запрашэньне тагачаснага прэфекта Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў кардынала Акільле Сільвэстрыні (які ў 1996 годзе наведваў Беларусь), у вугорскім гарадку Ньірэдзьгаза (Nyiregyhaza), прайшла сустрэча ярархаў усходніх каталіцкіх Цэркваў Еўропы. У ёй ад БГКЦ браў удзел Апостальскі візітатар для грэка-каталікоў у Беларусі, доктар тэалогіі, архімандрыт Сяргей Гаек.
 
Падчас сустрэчы была ўтворана рэдакцыйная група для выпрацоўкі дэкларацыі адносна ўдзелу ў міжканфесійным дыялогу і экуменічных ініцыятывах. У групу разам з першаярархам УГКЦ кардыналам Любамірам Гузарам і прафесарам Дымітрыясам Салахасам уваходзіў і архімандрыт Гаек.
 
У прынятай дэкларацыі ўсходнекаталіцкія ярархі Еўропы падкрэсьлілі неабходнасьць прасоўваньня дыялогу і супрацоўніцтва з праваслаўнымі братамі ў духу прабачэньня, адыходу ад уніятызму (які — і гэта важна падкрэсьліць — меў месца з двух бакоў) і адказнасьці за евангелізацыю.
 
Ужо з таго часу пазіцыя ўсходніх каталіцкіх Цэркваў далёкая ад уніятызму. Гэтыя Цэрквы кажуць, што, з аднаго боку, ім вельмі дарагая еднасьць з Рымам, а з іншага — яны хочуць разьвіцьця дыялогу з праваслаўнымі братамі і не зьбіраюцца сёньня працягваць тыя метады, пры дапамозе якіх некалі заключаліся уніі.
 
Вось у такім духу і з такім разуменьнем усходнія католікі ўспрынялі і дэкларацыю папы Францішка і патрыярха Кірыла (Гавана, 2016), дзе ясна сказана, што ўсходнія каталіцкія Цэрквы маюць права існаваць і дзейнічаць.
 
Той жа зьмест мы знаходзім і ў прамове папы Францішка перад дэлегацыяй РПЦ 30 траўня.
 
— Давайце ўсё ж вернемся да тэрміну ўніятызм. Што дакладна ён азначае?
 
— Калі мы гаворым пра ўніятызм, то сапраўды ня ўсе да канца разумеюць, што гэта такое.
 
У багаслоўскім сэнсе гэта зьява, калі адна Царква далучае да сябе частку іншай Царквы, адрывае тую частку, прысвойвае сабе. Такім прыкладам уніятызму быў Львоўскі сабор 1946 году, калі Ўкраінская Грэка-Каталіцкая Царква была далучана да Расейскай Праваслаўнай Царквы.
 
Справа ў тым, што да сёньняшняга дня РПЦ прызнае дзейснасьць пастановаў Львоўскага сабору, не зракалася іх, нягледзячы на выразны сталінісцкі кантэкст той падзеі. Гэта цудоўны прыклад сучаснага ўніятызму.
 
Як я ўжо сказаў, сёньняшнія ўніяцкія (грэка-каталіцкія) Цэрквы вельмі далёкія ад уніятызму і хочуць нармальнага дыялогу з праваслаўнымі братамі.
 
Прыкладам уніятызму зьяўляецца і Полацкі псеўдасабор 1839 году. Фактычна, мітрапаліт Ёсіф Сямашка быў уніятам, які прасоўваў уніятызм і далучыў нашую Царкву да Маскоўскага патрыярхату.
 
— А Берасьцейская унія была ўніятызмам?
 
— Вядома, была. Таму папа і кажа, што сёньня гэты метад не працуе. Папа таксама кажа, што адчувае боль, калі нехта падымае сьцяг уніятызму. Таму трэба яшчэ раз канстатаваць і сьцьвердзіць, што ўніяцтва і ўніятызм — гэта розныя рэчы. Гэта два розныя тэрміны і два розныя словы ў італьянскай, ангельскай, беларускай і іншых мовах.
 
Да чаго заклікае папа
 
— Такім чынам, вашае тлумачэньне азначае, што папа бароніць правы ўніяцкіх Цэркваў, прызнае, што ўніятызм як прынцып і метад аб’яднаньня сёньня не актуальны і заклікае праваслаўных да супрацоўніцтва з католікамі, у тым ліку, і з уніяцкімі (грэка-каталіцкімі) Цэрквамі. Так?
 
— Так, вядома. Папа кажа (яшчэ і яшчэ раз падкрэсьліваю гэта!) пра ўніятызм як метад паяднаньня, а не пра Ўніяцкую Царкву. Захоўваць, будаваць адзінства — гэта найважнейшае пакліканьне хрысьціянскай Царквы і хрысьціянаў, гэта запавет і прыказаньне самога Ісуса Хрыста.
 
У апошняй малітве Евангельля ад Яна, у 17-м разьдзеле, у першасьвятарскай малітве Ісус Хрыстос моліцца за тое, «каб усе былі адно». Увесь 17-ты разьдзел — гэта малітва Хрыста, дзе ён размаўляе з Айцом і просіць за апосталаў і за вучняў, каб захоўвалі адзінства.
 
І мы ня можам не захоўваць адзінства. Раней гэта быў шлях праз уніі. Сёньня гэта не працуе. Таму папа кажа, што патрэбны экуменічны дыялог. Дыялог — гэта калі ёсьць два бакі і два словы (логас — слова). Трэба прамовіць слова, адкрыцца да іншага, трэба пачуць слова іншага, вывучыць, хто ён такі, хто мы такія ўзаемна.
 
Больш за тое, у размове з мітрапалітам Іларыёнам папа кажа пра дзейсны экуменізм. Гэта значыць, ня толькі трэба адзін аднаго вывучаць, але ўбачыўшы тое, што нас яднае — жыцьцёвыя каштоўнасьці і евангельскія прыказаньні — разам нешта рабіць у жыцьці. Можна з праваслаўнымі і працаваць разам, і маліцца.
 
Пасьля ІІ Ватыканскага сабору (1962-65 гг.) праваслаўны чалавек пры патрэбе можа спавядацца ў грэка- ці рыма-каталіцкага сьвятара і застацца праваслаўным. Можа прыняць сьвятое прычасьце і застацца праваслаўным.
 
Больш за тое, пасьля ІІ Ватыканскага сабору вернік-католік у экстраардынарнай сітуацыі, калі няма каталіцкага душпастыра, мае права пайсьці да споведзі да праваслаўнага сьвятара.
 
Таму сёньня пра ўніятызм казаць няма сэнсу, трэба думаць і казаць пра дыялог, пра супрацоўніцтва і ўзаемнае пазнаньне. Але нечакана ўзьнікла нейкая недакладная, празьмерна скажоная інтэрпрэтацыя словаў папы.
 
І апошняя мая заўвага. Папа кажа пра дыялог і сумесную малітву, але праваслаўныя прынцыпова ня хочуць маліцца разам з уніятамі.
 
— А была яшчэ і больш раньняя за вугорскую дэкларацыя пра ўніятызм. Я маю на ўвазе Баламандзкае пагадненьне 1993 году, падпісанае прадстаўнікамі каталіцкай і праваслаўнай Цэркваў у Ліване.
 
— Гэта так. Але і тое пагадненьне часта тлумачаць няправільна. Нават ў расейскай версіі Вікіпедыі блытаюцца тэрміны ўніяцтва і ўніятызм. А ў Баламандзе таксама гаворка ішла пра ўніятызм (l’uniatisme), а не пра ўніяцтва.
 
Менавіта таму падчас сустрэчы папы з патрыярхам у Гаване два гады таму гаворка ішла пра ўніятызм і пра тое, што ўсходнія каталіцкія Цэрквы маюць права на існаваньне і нармальнае разьвіцьцё.
 
Вось якраз гэта і сказаў папа Францішак 30 траўня. На жаль у расейскіх перакладах, нават на сайце Ватыкану, гаворыцца не пра «ўніятызм», а пра «ўніяцтва».
 
Тым часам, пасьля сустрэчы папы і патрыярха ў Гаване афіцыйныя расейскія крыніцы давалі правільны пераклад і пісалі менавіта пра «ўніятызм» — г. зн. давалі правільны пераклад гэтага багаслоўскага тэрміну.
 
У выніку няправільнага перакладу і скажэньня думкі папы ў некаторых каментарах адразу аказалася пастаўленым пад пытаньне права на існаваньне ўсходнекаталіцкіх Цэркваў — і ня толькі існаваньне, але і іх ўдзел у экуменічным дыялогу.
 
— А як праваслаўны бок ставіцца да гэтых ініцыятываў Рымска-Каталіцкай Царквы? Я маю на ўвазе і Балаяманд, і Ньірэдзьгаза, і іншыя дакументы і прапановы.
 
— З боку праваслаўных не было нейкіх пазітыўных ацэнак Баламанду. Адзіны, хто гэтую дэкларацыю падтрымаў і прыняў, быў патрыярх УГКЦ кардынал Любачыўскі.
 
Больш за тое. У дэкларацыі Ньірэдзьгаза, якую ў складзе рэдакцыйнай камісіі таксама выпрацоўваў наш Апостальскі візітатар архімандрыт Сяргей Гаек, усходнекаталіцкія Цэрквы, з аднаго боку, падкрэсьлілі сваю глыбокую сувязь з Рымам і папам, а з іншага, прасілі прабачэньня ў праваслаўных за тыя памылкі, якія былі ў мінуласьці.
 
Але ад праваслаўных да сёньняшняга дня не было ніякіх прабачэньняў. Толькі ідуць скажоныя інтэрпрэтацыі выказваньняў кіраўніка Каталіцкай Царквы, маўляў, папа асудзіў уніяцтва.
 
Сяргей Абламейка, Радыё Свабода.
Гл. таксама:
09.03.2017
Вярхоўны архібіскуп УГКЦ Сьвятаслаў Шаўчук: я ня ведаю, чаму Ватыкан не дае біскупа грэка-католікам у Беларусі, я дзіўлюся гэтаму
21.10.2016
Беларускія ярархі падарылі Папу Рымскаму беларускі пераклад яго кнігі
18.10.2016
Мітрапаліт Кандрусевіч: жыць у поўнай царкоўнай еднасьці — каштоўны дар Божы
25.09.2014
Уніі практыкаваліся ў гісторыі практычна ўсіх Цэркваў
24.09.2014
Прадстаўнік РПЦ сустрэўся з прэфектам Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў