Пошук
Відэа
500 гадоў Скарынаўскай Бібліі
500 гадоў таму, 6 жніўня 1517 году, палачанін Францішак Скарына выдаў у Празе першую беларускую кнігу — Псалтыр.

Скарынава Біблія — гэта, безумоўна, беларуская Біблія, бо нашым суайчыньнікам з Полацку было зроблена яе ўкладаньне, мастацкае афармленьне, каментаваньне, напісаныя прадмовы і пасьляслоўі на стараабеларускай мове. Мова выдадзенага Скарынам перакладу біблійных тэкстаў — царкоўнаславянская ў (стара-)беларускай рэдакцыі.

Скарына ня толькі надрукаваў Біблію. Ён стаў яшчэ і перакладчыкам Сьвятога Пісаньня, выкарыстоўваючы для гэтага царкоўнаславянскі тэкст, чэшскую Біблію 1506 году і Вульгату Гераніма (пераклад Бібліі на лацінскую мову, выкананы ў IV стагоддзі). У кожнай з кніг ён зьмясціў аўтарскую прадмову, на палях патлумачыў незразумелыя словы. Упершыню ў кірылічнай традыцыі Скарына ўвёў тытульны ліст, прамежкі паміж словамі, водступы-абзацы, а таксама адмовіўся ад скарачэньняў словаў. У пачатку кожнага разбдзелу зьявіўся кароткі зьмест. Такім чынам, перад намі выдавец, перакладчык і інтэрпрэтатар у адной асобе.

Францішак Скарына надрукаваў 20 кніг Старога Запавету (таксама называецца лічба ў 23 кнігі — калі лічыць кожную кнігу Царстваў паасобку). Іх агульная назва: «Библия руска выложена докторомъ Францискомъ Скориною из славного града Полоцька, Богу ко чти и людемъ посполитымъ к доброму научению». Большасць з іх былі выдадзены ў 1517−1519 гадах, «Деания и посълания Апостольская» з’явіліся ў 1525-м. Вядома таксама пра існаваньне асобных рукапісных кніг Ф. Скарыны. Такім чынам, ён, магчыма, пераклаў усе кнігі Бібліі. Або ён ня змог іх надрукаваць, або асобнікі не захаваліся.

Наклад кніг, якія выдаваліся да Скарыны, складаў 200−300 асобнікаў. Маюцца зьвесткі, што асобныя кнігі, якія выдаў Скарына, мелі да 1,5 тысячы асобнікаў. Таму з яго друкарні ў Празе выйшла да 10 тысяч кніг.

У часы Скарыны адзін з перапісчыкаў, Мацей Дзясяты, які працаваў пісарам у канцылярыі ВКЛ, перапісваў Біблію на царкоўнаславянскай мове пяць гадоў (1502−1507). Памер яго кнігі не на шмат перавышаў аб’ём 23 выданьняў Скарыны. За той час, пакуль Мацей перапісаў адну кнігу, Скарына надрукаваў тысячы асобнікаў. Для 16 стагоддзя гэта была сапраўдная рэвалюцыя.

На дадзены момант у сьвеце вядома ўсяго 519 асобнікаў кніг Францішка Скарыны. 353 з іх знаходзяцца на тэрыторыі Расеі, 47 — ва Ўкраіне, па 28 — у Беларусі і Польшчы, 20 — у Славеніі, 18 — у Даніі, 11 — у Велікабрытаніі і Германіі. Беларускія асобнікі можна ўбачыць у Нацыяльнай бібліятэцы Беларусі, дзе працуе Музей кнігі. Нядаўна ў Менску прайшла прэзентацыя кнігі «Сусьветная спадчына Францыска Скарыны». У ёй упершыню пад адной вокладкай прадстаўленыя ўсе кнігі Скарыны. Прычым, адразу на трох мовах (беларускай, расейскай і ангельскай). Зрэшты, асобныя выданьні знакамітага палачаніна факсімільна перавыдадзеныя, таму чытач можа замовіць у бібліятэцы нават тыя выданьні, арыгіналы якіх знаходзяцца за мяжой.